Fungi (Detailed Notes)
Fungi (Detailed Notes)
What are Fungi?
- Fungi are eukaryotic organisms that do not contain chlorophyll, so they cannot make their own food. They are heterotrophic and obtain nutrition from dead or living organisms.
Examples: Mushroom, Yeast, Bread mould (Rhizopus), Penicillium
Characteristics of Fungi
-
Lack chlorophyll
-
Cell wall is made of chitin
-
Body consists of thread-like structures called hyphae
-
A network of hyphae forms mycelium
-
Mostly multicellular, yeast is unicellular
-
Reproduce by spores
-
Grow well in warm, moist and dark places
Modes of Nutrition in Fungi
1. Saprophytic Nutrition
Obtain food from dead and decaying organic matter
Example: Bread mould
2. Parasitic Nutrition
Live on living plants or animals and cause diseases
Example: Rust, Smut
3. Symbiotic Nutrition
Live together with another organism for mutual benefit
Examples:
-
Lichen (algae + fungus)
-
Mycorrhiza (fungus + plant roots)
Reproduction in Fungi
Asexual Reproduction
-
By spores
-
Budding (Yeast)
-
Fragmentation
Sexual Reproduction
-
By fusion of male and female gametes
Importance of Fungi
Useful Fungi
-
Yeast – used in baking and alcohol production
-
Penicillium – produces antibiotic penicillin
-
Mushrooms – used as food
-
Act as decomposers, helping recycle nutrients
Harmful Fungi
-
Spoil food items
-
Cause diseases in plants
-
Cause skin diseases in humans (ringworm)
Exam-Ready Definition
“Fungi are chlorophyll-less eukaryotic organisms that obtain nutrition from dead or living organisms and reproduce by spores.”
कवक (Fungi)
कवक म्हणजे काय? (What are Fungi?)
कवक हे यूकॅरियोटिक सजीव आहेत ज्यांच्यामध्ये क्लोरोफिल नसते, त्यामुळे ते स्वतःचे अन्न तयार करू शकत नाहीत. ते परपोषी (Heterotrophic) असतात व मृत किंवा सजीव सजीवांकडून अन्न मिळवतात.
उदाहरणे: मशरूम, यीस्ट, ब्रेड मोल्ड (Rhizopus), Penicillium
कवकांची वैशिष्ट्ये (Characteristics of Fungi)
-
क्लोरोफिल नसते
-
पेशीभित्ती काइटिन (Chitin) पासून बनलेली असते
-
शरीर हायफा (Hyphae) नावाच्या धाग्यासारख्या रचनांनी बनलेले असते
-
हायफांचा जाळ तयार होऊन त्याला मायसेलियम (Mycelium) म्हणतात
-
बहुतेक कवक बहुकोशिकीय असतात, तर यीस्ट एककोशिकीय असतो
-
बीजाणूंनी (Spores) प्रजनन करतात
-
उबदार, ओलसर व अंधाऱ्या ठिकाणी चांगले वाढतात
कवकांमधील पोषणाचे प्रकार (Modes of Nutrition in Fungi)
1. सॅप्रोफाइटिक पोषण (Saprophytic Nutrition)
मृत व कुजलेल्या सेंद्रिय पदार्थांपासून अन्न मिळवतात
उदाहरण: ब्रेड मोल्ड
2. परजीवी पोषण (Parasitic Nutrition)
जिवंत वनस्पती किंवा प्राण्यांवर राहून रोग निर्माण करतात
उदाहरण: रस्ट (Rust), स्मट (Smut)
3. सहजीवी पोषण (Symbiotic Nutrition)
दोन सजीव परस्पर फायद्यासाठी एकत्र राहतात
उदाहरणे:
-
लायकेन (शैवाल + कवक)
-
मायकोरायझा (कवक + वनस्पतींची मुळे)
कवकांमधील प्रजनन (Reproduction in Fungi)
अलैंगिक प्रजनन (Asexual Reproduction)
-
बीजाणूंनी
-
कळीकरणाने (Budding – यीस्ट)
-
तुकडीकरणाने (Fragmentation)
लैंगिक प्रजनन (Sexual Reproduction)
-
नर व मादी गॅमिट्सच्या संयोगाने
कवकांचे महत्त्व (Importance of Fungi)
उपयुक्त कवक (Useful Fungi)
-
यीस्ट – बेकरी व मद्यनिर्मितीत वापर
-
पेनिसिलियम – पेनिसिलिन हे प्रतिजैविक तयार करते
-
मशरूम – अन्न म्हणून वापर
-
मृत पदार्थांचे विघटन करून पोषकतत्त्वांचे पुनर्चक्रण करतात
हानिकारक कवक (Harmful Fungi)
-
अन्नपदार्थ खराब करतात
-
वनस्पतींमध्ये रोग निर्माण करतात
-
मानवामध्ये त्वचारोग (दाद / Ringworm) निर्माण करतात
परीक्षेसाठी परिभाषा (Exam-Ready Definition)
“कवक हे क्लोरोफिलरहित यूकॅरियोटिक सजीव असून ते मृत किंवा सजीव सजीवांकडून अन्न मिळवतात व बीजाणूंनी प्रजनन करतात.”
कवक (Fungi)
कवक क्या हैं? (What are Fungi?)
कवक यूकेरियोटिक जीव होते हैं जिनमें क्लोरोफिल नहीं पाया जाता, इसलिए ये अपना भोजन स्वयं नहीं बना सकते। ये परपोषी (Heterotrophic) होते हैं और मृत या जीवित जीवों से पोषण प्राप्त करते हैं।
उदाहरण: मशरूम, यीस्ट, ब्रेड मोल्ड (Rhizopus), Penicillium
कवक की विशेषताएँ (Characteristics of Fungi)
-
क्लोरोफिल का अभाव
-
कोशिका भित्ति काइटिन (Chitin) से बनी होती है
-
शरीर धागेनुमा संरचनाओं से बना होता है जिन्हें हाइफा (Hyphae) कहते हैं
-
हाइफा का जाल मायसीलियम (Mycelium) कहलाता है
-
अधिकांश कवक बहुकोशिकीय होते हैं, जबकि यीस्ट एककोशिकीय होता है
-
बीजाणुओं (Spores) द्वारा प्रजनन
-
गर्म, नम और अंधेरी जगहों में अच्छी वृद्धि
कवक में पोषण के प्रकार (Modes of Nutrition in Fungi)
1. सैप्रोफाइटिक पोषण (Saprophytic Nutrition)
मृत और सड़े-गले कार्बनिक पदार्थों से भोजन प्राप्त करते हैं
उदाहरण: ब्रेड मोल्ड
2. परजीवी पोषण (Parasitic Nutrition)
जीवित पौधों या प्राणियों पर निर्भर रहकर रोग उत्पन्न करते हैं
उदाहरण: रस्ट (Rust), स्मट (Smut)
3. सहजीवी पोषण (Symbiotic Nutrition)
दो जीव परस्पर लाभ के लिए साथ रहते हैं
उदाहरण:
-
लाइकेन (शैवाल + कवक)
-
माइकोराइजा (कवक + पौधों की जड़ें)
कवक में प्रजनन (Reproduction in Fungi)
अलैंगिक प्रजनन (Asexual Reproduction)
-
बीजाणुओं द्वारा
-
कली द्वारा (यीस्ट)
-
खंडन (Fragmentation)
लैंगिक प्रजनन (Sexual Reproduction)
-
नर और मादा गैमीट्स के संलयन से
कवक का महत्व (Importance of Fungi)
उपयोगी कवक (Useful Fungi)
-
यीस्ट – बेकरी और शराब बनाने में
-
पेनिसिलियम – प्रतिजैविक पेनिसिलिन का उत्पादन
-
मशरूम – भोजन के रूप में
-
अपघटक के रूप में कार्य कर पोषक तत्वों का पुनर्चक्रण करते हैं
हानिकारक कवक (Harmful Fungi)
-
भोजन को खराब करते हैं
-
पौधों में रोग उत्पन्न करते हैं
-
मनुष्यों में त्वचा रोग (दाद / Ringworm) उत्पन्न करते हैं
परीक्षा-उपयोगी परिभाषा (Exam-Ready Definition)
“कवक क्लोरोफिल-रहित यूकेरियोटिक जीव हैं, जो मृत या जीवित जीवों से पोषण प्राप्त करते हैं तथा बीजाणुओं द्वारा प्रजनन करते हैं।”
Comments
Post a Comment